Sterven en dood nemen in de Boeddhistische traditie een belangrijke plaats in. In dat kader is een enquête gehouden bij de verschillende boeddhistische instellingen in Nederland om te komen tot een brochure. Deze brochure heeft tot doel een praktische handleiding te zijn over dood en sterven bij de verschillende boeddhistische tradities in Nederland.

Voor Sakya Thegchen Ling is deze enquête beantwoord door Leen van der Meij, zelf beroepsmatig werkzaam in de begeleiding van stervenden en van hulpverleners.

Hieronder treft u de vragen aan die werden gesteld met de antwoorden zoals deze door Leen zijn gegeven. Wij hopen dat u zich hiermee een beeld zult kunnen vormen hoe binnen de Sakya traditie wordt omgegaan met en gekeken naar sterven en dood.

2 Wat zijn de gebruiken voor het sterven (traditioneel / binnen Nederlandse situatie)? Zijn er specifieke handelingen (rituelen / symbolen) die gedaan moeten / kunnen worden of juist moeten worden vermeden? (geldt ook vraag 3 en 4).

1 Geef een korte omschrijving in enkele zinnen (definitie) van:

De hele boeddhistische levenswijze is een voorbereiding op het sterven. Door meditatie, ontwikkeling van de geest, deugdzaamheid en onthechting kan de mens het moment van zijn sterven voorbereiden. Vlak voor het sterven wordt aangeraden om aanraken te vermijden. Op het moment dat de elementen uit elkaar vallen is het storend voor dit proces om het lichaam aan te raken. Het bewustzijn kan daardoor versneld uit het lichaam treden en op een ongunstige plek d.w.z., dat dit negatieve gevolgen heeft voor de manier waarop je wedergeboren zal worden. Het is het beste wanneer het bewustzijn het lichaam via de kruin verlaat. In situaties waarin aanraken niet te vermijden is wordt aangeraden vooraf daaraan de kruin aan te raken zodat het bewustzijn daarop gericht zal worden. Vlak voor het sterven kan men ruimte en helderheid bewaren; dit kan door het branden van kaarsen en wierook het voorlezen van meditatieteksten. Ook kan men een afbeelding van de leraar van de stervende neerzetten.

Na de dood (bewustzijn uit het lichaam) zijn er twee mogelijkheden. Of men komt in een bardo (overgangsstaat tussen dood en leven) van waar uit het bewustzijn tot een nieuwe bestaansvorm komt. Of de mens komt tot bevrijding en doorbreekt de cyclus van opnieuw aangaan van een nieuwe bestaansvorm. Het hangt van de geestelijke ontwikkeling van de persoon af welke mogelijkheid realiteit wordt.

a) Wat dood is en wat de dood inhoudt en betekent binnen de eigen traditie:

b) het stervensproces:

c) wat er na de dood gebeurd:

Dood is dat het lichaam sterft en dat de verschillende elementen (water, aarde, lucht en vuur) het lichaam verlaten. Bij de dood verlaat het bewustzijn het lichaam. Het verlaten van het lichaam gaat in een vaste volgorde, waarbij eerst de uiterlijke en later ook de innerlijke elementen oplossen. De persoon is gestorven wanneer als laatste de innerlijke lucht (na dat de uiterlijke lucht is gestopt) het lichaam verlaat. Met de innerlijke lucht verlaat het bewustzijn het lichaam. Het verdwijnen van de verschillende elementen gaat samen met verschillende zintuiglijke ervaringen. In wezen bestaat de dood niet.
Alles is vergankelijk. Elke verschijningsvorm, ook het menselijk lichaam verandert voortdurend. Doodgaan is niet meer dan een overgang (naar een nieuwe levensvorm).

Het stervensproces of doodgaan is het proces waarin de verschillende innerlijke en uiterlijke elementen afsterven en oplossen en het bewustzijn het lichaam verlaat.